Witchhammer (1970), Otakar Vavra

Φαίνεται πως μου είναι αδύνατο να κρατήσω τα χέρια μου μακριά από τσέχικη ταινία. Η αλήθεια είναι βέβαια πως το “Witchhammer” κατά τύχη το γνώριζα και ποτέ δεν είχα διαβάσει για αυτό, μόνη μου το είχα ψάξει όταν σκάλιζα μια λίστα του imdb. Βλέπεται δεν συγκαταλέγεται ο δημιουργός του στο μεγάλο κίνημα του τσέχικου κινηματογράφου, “Τσέχικο Νέο Κύμα”, παρότι υπήρξε δάσκαλος μεγάλων σκηνοθετών-πρωταγωνιστών του και δεν τον γνώριζα. Ευτυχώς βέβαια τον έμαθα.

Το “Witchhammer” διαδραματίζεται σε μία εποχή που πάντα μου προκαλούσε ενδιαφέρον, 17ο αιώνα. Συγκεκριμένα παίρνει ως θέμα τις δίκες που πήραν μέρος στην Βόρεια Μοραβία του 1670 με υποκίνηση της εκκλησία, η οποία προσέλαβε έναν αιμοδιψή ιεροεξεταστή με κίνητρο το κυνήγι μαγισσών. Οι μέθοδοι ανάκρισης είναι φρικτοί, οι “κατηγορούμενοι” αναγκάζονται να αποστηθίσουν τις ψευδείς ομολογίες τους για ανάμειξη σε τελετές μαγισσών που υπαγορεύονται από τον εξεταστή και να “δώσουν” ψυχρά φίλους και συγγενείς για να έχουν έναν λιγότερο επώδυνο θάνατο. Υποθετικά υπάρχει μία ιδεολογία από πίσω από τις διώξεις ως στήριγμα, η προστασία της κοινωνίας και της θρησκείας, όμως ο σκοπός είναι άλλος. Ο εξεταστής Edelstadt θέλει να κατασχέσει τις περιουσίες των “κατηγορούμενων” και να ξαποστείλει τους εχθρούς του (όπως τον ήρωα μας Lautner, έναν διανοούμενο ιερέα, αντίθετο με την κατάσταση τρόμου και καχυποψίας που επικρατεί).

Η ταινία διαλέγει να δείξει ένα κομμάτι ιστορίας που είναι γνωστό, μία εποχή μακρινή της, όμως γίνεται εύκολα αντιληπτό πως χρησιμοποιεί αυτό το υλικό για να κάνει μια έμμεση κριτική στην κοινωνία της εποχής της. Ας μην ξεχνάμε πως μιλάμε για μια ταινία που δημιουργήθηκε στην Τσεχοσλοβακία του ’70, δηλαδή την περίοδο μετά την εισβολή των τανκς του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Πράγα την άνοιξη του ’68. Μία περίοδο ουσιαστικά Κουμμουνιστικής κατοχής, που ελπίδες για πιο “ανθρώπινο” καθεστώς είχαν ναυαγίσει. Δεν είναι δύσκολο να φανεί ο παραλληλισμός που γίνεται ανάμεσα στον Μεσαίωνα και το Σήμερα. Καχυποψία, αντιδημοκρατικοί μέθοδοι ανάκρισης, ένα καθεστώς που προβάλει μια ιδεολογία ως πρόφαση για να ελέγχει μέσω του τρόμου τους πολίτες του, λογοκρισία, τίποτα από τα προαναφερόμενα δεν ήταν ξένα στην Τσεχοσλοβακία της εποχής. Συγκεκριμένα μάλιστα στην αρχή της ταινίας υπάρχουν σκηνές που ο εξεταστής δειπνίζει με τον κλήρο και τους ευγενείς της εποχής σε ένα τεράστιο τραπέζι, στο τέλος όμως το τραπέζι είναι σχεδόν άδειο, διότι έχει ρίξει στην πυρά όλους τους υπόλοιπους συνεργάτες του. Είναι αδύνατο να μην πάει το μυαλό μου στον Στάλιν, ο οποίος έσβηνε συντρόφους που σκότωνε από τις φωτογραφίες, ώσπου στο τέλος έμενε μόνος του σε αυτές. Δεν είναι καθόλου περίεργο λοιπόν που αυτό το σκληρό αριστούργημα απαγορεύτηκε στην Τσεχοσλοβακία. Δεν έχει να χάσει τίποτα από άλλα τσέχικα έργα της εποχής του κι ας ο Vavra να μην έχει την φήμη άλλων συμπατριωτών συναδέλφων του. Είναι ένα υπέροχο κινηματογραφικό “διαμαντάκι” που αξίζει να γίνει ευρέως γνωστό.

Fun Fact: Ο Milos Forman, καταξιωμένος σκηνοθέτης του “Στην Φωλιά του Κούκου” και “Amadeus”, ήταν μαθητής του Otakar Vavra.

Καλύτερη Σκηνή: Η ανάκριση του Lautner, διότι είναι η στιγμή που η ταινία έχει φτάσει στην κλιμάκωσή της και μας έχει πλέον κερδίσει ολοκληρωτικά.

Τι μας έμεινε: Θυμός και θλίψη για την μεγαλομανία του ανθρώπου που αρέσκεται να κρύβει πίσω από ιδέες τα τερατουργήματα που έχουν γίνει στο όνομά της.

Τι μας χάλασε: Η γνώση πως η ταινία βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα.

Ατάκα Award: (ο Lautner μιλά για τον Edelstadt) “How can a man like that hold human fates in his hand?”

Περίσταση για να το δεις: Aν αγαπάς τον τσέχικο κινηματογράφο ή τον κινηματογράφο γενικότερα.

Advertisements